Làm sao để xây dựng Bảng giá trị vốn hóa cho doanh nghiệp của bạn?

Tạ Minh Tuấn – Blog Khởi nghiệp thông minh

≡ Menu
Tạ Minh Tuấn - Blog Khởi nghiệp thông minh > Smartrepreneur Blog > Kinh doanh thông minh - Khởi nghiệp thông minh > Làm sao để xây dựng Bảng giá trị vốn hóa cho doanh nghiệp của bạn?

Làm sao để xây dựng Bảng giá trị vốn hóa cho doanh nghiệp của bạn?

Venture capital

Bảng giá trị vốn hóa (tiếng Anh là capitalization table) là một công cụ không thể thiếu khi bạn huy động vốn, điều hành và kiểm soát doanh nghiệp. Đừng nên giao khoán việc lập bảng này cho nhân sự tài chính, hay các luật sư về đầu tư (chưa thông dụng tại Việt Nam), việc hiểu và xây dựng bảng này chính là trách nhiệm của bạn – một doanh nhân.

Bảng này giúp cho bạn biết được các chủ sở hữu và phần sở hữu của họ với công ty, trước và sau một vòng đầu tư. Nó cũng giúp bạn kiểm soát hiện trạng để từ đó ra quyết định gọi vốn các vòng tiếp theo, sắp xếp phần sở hữu của các nhà đầu tư, từ đó có thể quản lý được chiến lược đầu tư của mình theo nhiều vòng.

Một doanh nghiệp sẽ có nhiều vòng gọi vốn khác nhau. Một doanh nhân có thể đi từ giai đoạn “idea” (chỉ có ý tưởng hoặc ý niệm về những gì mình sẽ làm) sang “prototype” (đã có sản phẩm mẫu). Nhưng khi cần thêm tiền để bước vào giai đoạn “commercialize” (chính thức sản xuất hàng loạt hoặc marketing rầm rộ để phân phối sản phẩm, kéo người dùng về dịch vụ/ phần mềm/ apps..), bạn gọi vốn ở lần đầu tiên, vòng gọi vốn này thường được gọi là “Seed fund” (gọi vốn hạt giống – giai đoạn này các Nhà đầu tư cá nhân thường tham gia vào hơn là Quỹ đầu tư, kể cả Quỹ đầu tư mạo hiểm cũng ít khi tham gia vào từ giai đoạn rất sớm này, trừ những thị trường mới nổi, đang rất “sốt” và quỹ vừa được giải ngân một nguồn vốn dồi dào). Khi doanh nghiệp sử dụng hết lượng tiền ở giai đoạn đầu, theo kế hoạch họ bước vào vòng gọi vốn thứ 2, vòng này thường được gọi là “Serie A”. Vòng gọi vốn tiếp theo nữa sẽ được gọi là “Serie B”, rồi “Serie C”, “Serie D”… Cứ thế theo bảng chữ cái Alphabet. Người viết bài này cũng chưa từng thấy công ty nào đi đến vòng gọi vốn Serie Z, lý do vì sao thì chắc là nhường lại cho bạn trả lời.

Cứ sau mỗi vòng gọi vốn, thì giá trị vốn hóa doanh nghiệp của bạn lại thay đổi. Vì sao? Vì có thể lúc này tình hình kinh doanh của bạn đã thay đổi. Có thể bạn vừa trải qua khủng hoảng, có thể bạn đã có thêm Users/ Khách hàng, doanh số của bạn đã khủng hơn, bạn bắt đầu có lợi nhuận, bạn nghiên cứu ra những công nghệ mới, thương hiệu của bạn được biết đến rộng rãi hơn v.v. Và khi một nhà đầu tư mới nhảy vào điều này sẽ “pha loãng” cổ phần của các nhà đầu tư hiện tại, nó cũng dẫn đến sự thay đổi về bảng giá trị vốn hóa vì doanh nghiệp của bạn được “bơm” thêm tiền mặt. Vì vậy lúc này giá trị doanh nghiệp của bạn đã thay đổi do có thêm tiền của nhà đầu tư, nên ta phân biệt giữa “Giá trị doanh nghiệp trước khi đầu tư” so với “Giá trị doanh nghiệp sau khi đầu tư”.

Tất cả những giá trị như ý tưởng, sản phẩm ban đầu, ban điều hành, số lượng users/ khách hàng, doanh số, lợi nhuận, công nghệ, thương hiệu, database… do đội ngũ sáng lập của doanh nghiệp mang lại do vậy họ xứng đáng được chuyển hóa những công sức đó thành quyền sở hữu một lượng cổ phần lớn của công ty. Lượng cổ phần này được gọi là cổ phần do nhà sáng lập nắm giữ.

Để chiêu mộ và gắn kết thêm hiền tài trong tương lai, bạn muốn dành ra một quỹ dự phòng thưởng cổ phần cho nhân viên, quỹ này cần phải cân nhắc kỹ lưỡng vì nó sẽ pha loãng giá trị cổ phần của cả nhà sáng lập lẫn nhà đầu tư. Quỹ này gọi là quỹ quyền chọn dành cho nhân viên.

Giả sử:

-Doanh nghiệp của bạn được định giá là $1.000.000 trước khi đầu tư (nếu bạn yêu cầu, tôi sẽ chia sẻ về định giá doanh nghiệp ở một bài viết khác).

-Bạn thống nhất với nhà đầu tư rằng quỹ quyền chọn cho nhân viên chiếm 20% giá trị doanh nghiệp sau khi góp vốn.

-Các nhà đầu tư mới sẽ đầu tư tiền mặt vào doanh nghiệp của bạn là $500.000.

-Số lượng cổ phiếu mà nhóm sáng lập nắm giữ trước khi các nhà đầu tư góp vốn là 1.000.000 cổ phiếu.

Ta có các bước tính toán sau:

1.Giá trị doanh nghiệp sau khi góp vốn = $1.000.000 (giá trị trước khi góp vốn) + $500.000 (giá trị tiền mặt đầu tư) = $1.500.000

2.Tỷ lệ sở hữu của các nhà đầu tư = $500.000 / $1.500.000 = 33.33%

3.Tỷ lệ sở hữu của nhóm sáng lập = 100% – 33.33% – 20% (quỹ quyền chọn dành cho nhân viên) = 46.67%

4.Tổng số cổ phiếu lưu hành = (1.000.000 / 46.67) x 100 = 2.142.704 (cổ phiếu) (Giải thích: vì 1.000.000 cổ phiếu của nhà sáng lập đang tương đương với 46.67% cổ phần, nên áp dụng quy tắc tăng suất ta tính ra 100% cổ phần cả công ty tương đương với bao nhiêu cổ phiếu)

5.Vì ta đã biết tổng số cổ phiếu lưu hành nên có thể tính ra: số lượng cổ phiếu trong quỹ quyền chọn dành cho nhân viên = 2.142.704 cổ phiếu x 20% = 428.541 cổ phiếu

6.Số cổ phiếu mà nhà đầu tư có = 2.142.074 cổ phiếu x 33.33% = 713.953 cổ phiếu

7.Do $500.000 mua được 713.953 cổ phiếu, nên giá mỗi cổ phiếu ở thời điểm này của doanh nghiệp = $500.000 / 713.953 cổ phiếu = $0.7 / cổ phiếu

8.Thử kiểm tra lại: (Số cổ phiếu nhà sáng lập giữ + số cổ phiếu quỹ quyền chọn cho nhân viên) x giá một cổ phiếu = Giá trị doanh nghiệp trước khi đầu tư.

(1.000.000 + 428.541) x 0.7 = $999.978,7 (khoảng chênh lệch: $21.3)

Như vậy tính toán của bạn là chính xác.

Bảng giá trị vốn hóa của doanh nghiệp khi đó như sau:

Các chủ sở hữu

Số lượng cổ phiếu (cổ phiếu)

Giá trị sở hữu ($)

Tỷ lệ (%)

Giá cổ phiếu ($)

Nhóm nhà sáng lập

1.000.000

$700.000

46.67%

$0.7

Quỹ dành cho nhân viên

428.541

$299.979

20%

Các nhà đầu tư

713.953

$500.000

33.33%

Tổng

2.142.074

$1.500.000

100%

 

*Tham khảo: Venture Deals – Brad Feld & Jason Medelson

TMT

Tạ Minh Tuấn – TMT – là doanh nhân thành công tiên phong trong nhiều lĩnh vực khởi nghiệp tại Việt Nam, là 1 trong 30 người thành công nổi bật và ảnh hưởng nhất tại Việt Nam theo bảng xếp hạng danh tiếng “30 Under 30″ của tạp chí hàng đầu thế giới về kinh doanh Forbes, đồng thời cũng là người sáng lập YUP! Start-Up Education & Incubation Centrer (www.yup.edu.vn).

>> Bài viết hay về khởi nghiệp

>> Khóa học Khởi nghiệp Kinh doanh

>> Chương trình Tư vấn Doanh nghiệp


Comments

comments

6 comments… add one
  1. Chào mọi người!
    Mình có một thắc mắc nhỏ cần mọi người giải đáp chút. Vấn đề nó như sau:
    – Bọn mình hiện tại đang có 2 người làm với nhau. Bọn mình học CNTT nên làm ra sản phẩm và tự kinh doanh trên sản phẩm đó. Mình nghĩ ra ý tưởng của sản phẩm và chịu trách nhiệm chính nên quyết định là sẽ chia 60% và 40% nếu kiếm được lợi nhuận. Về tiền đầu tư thì hầu như không có vì bọn mình chỉ cần bỏ ra một ý tiền để mua một số thứ. Vậy các bạn cho mình hỏi là ví dụ sau này bọn mình phát triển thành công ty cổ phần thì sẽ được chia như thế nào? Trong quá trình kinh doanh mà góp vốn thì sau này sẽ tính như thế nào?. Tiền đầu tư đó là tiền nợ của công ty hay sẽ được quy đổi ra thành cổ phần. Vì mình nghĩ rằng phải bỏ thời gian và công sức ra để gây dựng mà mình không có tiền đầu tư thêm vào thì có vẻ nó không ổn lắm. Mong mọi người giúp đỡ vì hiện nay mình vẫn chưa biết nhiều về kinh doanh. Cám ơn mọi người rất nhiều!

    p/s: Hiện tại thì vẫn đang thống nhất là 2 đứa giữ tỉ lệ ăn chia 3 và 2. Sau này có thêm thành viên thì số phần trăm nắm giữ sẽ giảm để chia cho thành viên đó nhưng vẫn giữ tỉ lệ là 3 và 2.

    Reply
    1. Dear Andy,
      cám ơn sự quan tâm của bạn. theo quan điểm của mình, nếu như bạn có ý muốn IPO ( cổ phần hóa ra đại chúng) thì bạn sẽ cần đáp ứng rất nhiều điều kiện, mà đặc biệt nhất là các yêu cầu về cơ cấu vốn tổ chức. Ở đây, sẽ bao gồm 2 từ ” cơ cấu vốn” , và “tổ chức”
      nói về “Tổ chức” , hiện nay như bạn nói, mình hình dung là bạn dag là nhóm khởi nghiệp, chưa hẳn là tổ chức. Xét riêng về 1 tổ chức khởi nghiệp (kn), ngoài founder, co-founder, nhân viên , còn có các nhà đầu tư ( thường là Cá nhân – Angles Investors theo như seed fund hay series A, b…trog bài), và rất cần các mentors. Như thế mới bảo đảm cho hoạt động ở nhóm rồi tổ chức hạt nhân kn tốt, sau đó mới commercialize thêm được “đề kháng” … 1 project startup theo mình thấy có nền tảng vững như thế, idea, tỗ chức như thế, thì thường mới bắt đầu năm trog tầm ngắm của các quỹ đầu tư (dĩ nhiên cug có trường hợp ngoại lệ, nhưng ko nhiu, tùy thuộc vào “ý đồ” của quỹ đó)
      từ cơ cấu tổ chức kn hạt nhân như mình nêu trên ,bạn có thể tham khảo, thì các nhà đầu tư ( mà bạn kêu gọi góp vốn, có thể là từ gia đình, bạn cùng chí hướng, bạn hàng, đối tác, ….) cá nhân (ngoài founder và co-founders) mới thỏa thuận % LN vs bạn, bạn có thể căn cứ vào phần góp của họ, hoac nhờ mentors tư vấn
      Tóm lại, vs 1 tổ chức kn hạt nhân, việc xây dựng Bảng vốn hóa theo dự án của bạn, bạn cần tập trung vào đối tượng chính trong Nguồn vốn/Tài sản : founder, co-founders và nhà đầu tư (nhân viên thì ko tính, vì bạn p. trả lương trước cho họ, nên đã khấu trừ, trừ kho bạn hứa trả theo “cổ phần”)
      Chú ý, Nguồn vốn/Tài sản và tốc độ xoay chuyển vốn hay tiền mặt là 2 thước đo chính để xem xét hiệu quả sử dụng vốn và tỉ lệ cơ cấu-tổ chức vốn của bạn.

      còn tiều đầu tư có là tiền nợ của cty? tùy thuộc vào cách bạn sử dụng “vốn ” đó, nếu bạn mua chịu, thì đó là nợ, vay thì đó là nợ…còn nếu là hợp tác, hay “đảo nợ – từ nợ thành góp” thì đó là..vốn. có rất nhiều cách để kêu gọi vốn, và …nợ :]]]]

      Reply
      1. @Minh Thy: Câu trả lời hơi “xa” vấn đề mà bạn Andy đang quan tâm, và có nhiều chỗ cần xem lại, nhưng 10 điểm cho sự nhiệt tâm :- )

        Reply
    2. @AndyPham: Về cơ bản thì cách này ổn khi khởi nghiệp tinh gọn, không muốn tốn nhiều chi phí, mà lấy công sức bù vào. Sau này khi cổ phần hóa công ty thì có 2 dạng cổ phần, 1 là cổ phần thưởng cho nhóm sáng lập, 2 là cổ phần tài chính do nhà đầu tư bỏ tiền vào, khi đó thì cổ phần 2 bạn đang nắm giữ sẽ bị “pha loãng” đi. Tùy vào công ty được định giá bao nhiêu khi đó, nhà đầu tư góp bao nhiêu tiền, các nhà sáng lập giữ bao nhiêu % cổ phần thưởng, mà khi đó sẽ lập lại bảng vốn hóa doanh nghiệp, mà theo cách thức bài viết này đã hướng dẫn.

      Reply
  2. Hi Tuấn,

    Bài viết rất hữu ích. Em chia sẻ thêm 1 bài viết về chủ đề “định giá doanh nghiệp” nhé.

    Thanks!
    Triều Châu

    Reply
  3. Phương pháp tính này có vấn đề:
    1. Khi số vốn góp của NĐT nhỏ thì giá trị cổ phần sẽ rất cao-sẽ thuận lợi ban đầu nhưng nó lại k phản ánh đúng giá trị của công ty.
    2.Khi vốn góp của NĐT tăng lên thì giá trị cổ phiếu sẽ giảm, số vốn góp tăng tới một giới hạn nhất định thì giá trị cổ phần sẽ mang giá trị âm.
    Như vậy sẽ không đúng nguyên tắc về kinh tế, giá trị cổ phiếu phải tăng lên khi tiếp tục huy động được nhiều tiền.

    Mong tác giả giải thích cho khía cạnh trên

    Reply

Leave a Comment